Dialogus quartus, de compositione Lunaris radij & spiraculi, cum animali spiritu.
VRANIA. DICI non potest, diuine Aesculapi, quam grata mihi fuerint præcedentia colloquia. In reliquis, si quo cœptum est pede, perrexeris, iacta video fundamenta nostri coniugij, hoc est, harmoniæ humani corporis & coeli. Quando itaque tu & respondendo, & docendo non defatigaris, nec item ego cum quærendo, tum discendo, alia aggredi nunc demum meditor: a Luna amita tua gradum mihi faciens: tanquam a potissimo post Solem, totius naturæ organo, quemadmodum ex Trismegisto, tuus transcripsit Galenus. Hanc certum est ex se, nec radium habere, nec natiuum lumen, nec mutationum penes menstruos schematismos vim vllam, nisi quatenus a patre tuo Sole, coelestium ignium foco luculentissimo, larga manu vel aura ei concessum est.
우라니아: 신성한 아이스쿨라피우스여, 앞선 대화들이 얼마나 즐거웠는지 말로 다 할 수 없네. 나머지 대화에서도 처음의 걸음대로 계속해 준다면, 우리 결합의 토대가 마련되는 것이 보이네. 곧 인간의 몸과 하늘 사이의 조화 말일세. 자네는 대답하고 가르치면서도 지치지 않고, 나 역시 묻고 배우면서 지치지 않으니, 이제 다른 문제로 나아가려 하네. 자네의 고모인 달에서 출발하겠네. 자네의 갈레노스가 트리스메기스토스에게서 옮겨 적었듯, 달은 온 자연에서 태양 다음으로 가장 중요한 기관이니까 말일세. 달은 그 자체로는 광선도 타고난 빛도, 매달 달라지는 형상에 따른 변화의 능력도 전혀 지니지 않는다는 것이 확실하네. 하늘의 불 가운데 가장 찬란한 화로인 자네의 아버지 태양이 넉넉한 손길이나 숨결로 허락해 준 만큼만 지닐 뿐일세.
AESCVL. Sic corporea moles, Vrania, cuius statum per morbos & sanitatem Galeno meo, & Ptolemæo eius contemporaneo prodit Luna, viuificam de se lucem vllam non habet, nec motus ac sensus (qui duo certissimi sunt vitæ testes) facultatem vllam, nisi quatenus a spiritu animali, qui in corpore est veluti paruulus quidam Sol, per neruos sensificos & motores diuite manu, vel paupere, ei datum est, ac concessum.
아이스쿨라피우스: 우라니아, 신체의 덩어리도 마찬가지일세. 달이 나의 갈레노스와 그와 동시대인 프톨레마이오스에게 질병과 건강을 통해 그 상태를 드러내 주는 이 몸은, 그 자체로는 생명을 주는 빛도, 운동과 감각의 능력도 전혀 지니지 않네. 운동과 감각은 생명의 가장 확실한 두 증거일세. 몸 안에서 작은 태양과 같은 동물 정기가 감각 신경과 운동 신경을 통해 넉넉하게, 혹은 빈약하게 주고 허락한 만큼만 지닐 뿐일세.
VRAN. Præclare sane, sed eadem Luna, a Sole coelestium spectaculorum pulcherrimo (a quo nihil habuerunt Academici, vnde mentem diuinam propius ostenderent, & expressius mundum ab illa regi figurarent) fraterna liberalitate lumen, & pene dixerim pabulum, de aspectu, & consortio gratis foeneratur: ea tamen conditione, vt vicissim vtrunque ad conseruandam, temperandamque rerum mundi sobolem, etiam gratis deorsum foeneret, ac refundat. Cuius rei, Aesculapi, quam mihi dabis in humano corpore imaginem?
우라니아: 참 훌륭한 말일세. 그런데 그 달은 천상의 광경 가운데 가장 아름다운 태양에게서, 오누이 사이의 너그러움 덕분에 빛을, 거의 양식이라고 해도 좋을 것을, 서로 마주 보고 함께함으로써 거저 빌리네. 아카데메이아 학파에게는 신적 정신을 더 가까이 보여 주고 세계가 그 정신의 지배를 받는 모습을 더 뚜렷하게 나타낼 만한 것이 태양 말고는 없었네. 다만 달은 그 두 가지를 다시 아래로 거저 빌려 주고 쏟아 보내어, 우주에서 생겨나는 것들을 보존하고 조절해야 한다는 조건으로 받아들이네. 아이스쿨라피우스여, 인간의 몸에서 이와 같은 모습을 무엇으로 보여 주겠는가?
AESCVL. Animalem facultatem vna cum vitali, Vrania, & partes corporis duas vtriusque facultatis hospites, nimirum cor & cerebrum. Illud, quia caloris & vitalis lucis fons est inexhaustus, perinde atque Sol. Hoc, quia Lunæ naturam, metamorphoses & alternationes vna cum motu in multis (non ausim dicere in mulieribus) agnoscit: quod probant comitialium circuitus, vt perapposite meus adnotauit Galenus. Verum, vt rem totam ad ea quæ proposuisti coaptem, scire pretium operæ est, cor a sanguine laudabili, temperato, & salutari in suo dextro sinu (vbi lucidissimi, suaues, calidissimi & halituosi sunt spiritus quamplurimi) saginatum, perfusum & pastum, cerebro animalem spiritum, ceu lumen quoddam de puriore sanguine, & halitibus illis elaboratum, omnique sorde repurgatum, sufficere ac foenerare. Quem vicissim radiorum modo, dictum cerebrum per proprios canales & tubulos, omnibus corporis particulis ad earum conseruationem, & præcipue ad motum, ac sensum distribuit, & gratis impertit.
아이스쿨라피우스: 우라니아, 동물 능력과 생명 능력, 그리고 이 두 능력이 각각 머무는 신체의 두 부분, 곧 심장과 뇌를 보여 주겠네. 심장은 태양처럼 열과 생명의 빛이 마르지 않는 샘이기 때문일세. 뇌는 많은 사람에게서, 여성이라고 감히 말하지는 않겠지만, 달의 본성과 변신과 번갈아 일어나는 변화, 그리고 운동을 받아들이기 때문일세. 나의 갈레노스가 아주 적절하게 지적했듯, 간질 발작의 주기가 이를 입증하네. 하지만 이 전체를 자네가 제시한 것에 맞추려면 다음 사실을 알아둘 만하네. 심장은 그 오른쪽 공간에서 좋고 균형 잡히고 유익한 피로 살찌고, 적셔지고, 양육되네. 그곳에는 아주 밝고 부드럽고 뜨거우며 김과 같은 정기가 대단히 많네. 그 심장은 뇌에 동물 정기를 공급하고 빌려 주네. 동물 정기는 더 순수한 피와 그러한 김에서 만들어지고 모든 찌꺼기가 제거된 일종의 빛과 같네. 그러면 뇌는 그것을 다시 광선처럼 자신의 통로와 작은 관들을 통해 몸의 모든 부분에 나누어 주고 거저 베푸네. 그 부분들을 보존하고, 무엇보다 운동과 감각을 이루게 하려는 것일세.
VRA. Laudo & probo quæ dicis, Aesculapi: verum omnibus constat Lunam de lumine periclitari, & inutile corpus circumferre, si luciferam suam faciem & auricomos radios frater Phœbus ab ea vel subduxerit, vel aliunde prohibitus negauerit.
우라니아: 아이스쿨라피우스여, 자네 말을 칭찬하고 받아들이네. 하지만 오라비 포이보스가 빛을 가져다주는 자기 얼굴과 금빛 머리카락 같은 광선을 달에게서 거두거나, 다른 곳에서 방해를 받아 내주지 않으면, 달은 빛을 잃을 위험에 처하고 쓸모없는 몸체를 끌고 다니게 된다는 것을 누구나 아네.
AESC. Sic animalem spiritum, & perinde humanum corpus de vita periclitari certum est, si vitalis ei non præluxerit: vel alicunde impeditus sese subduxerit: vt hic Solem, ille Lunam figuret. Nam tum corpus totum, non dicam stupidum & inutile, sed cui migratura in labris sessitet anima, relinqui, tam est perspicuum, & de experientia cognitum, vt nihil magis.
아이스쿨라피우스: 마찬가지로 생명 정기가 앞에서 빛을 비추지 않거나, 어디선가 방해를 받아 물러나면, 동물 정기와 그에 따라 인간의 몸도 생명을 잃을 위험에 처한다는 것은 확실하네. 여기서 생명 정기는 태양을, 동물 정기는 달을 나타내네. 그때 온몸은 단지 감각이 없고 쓸모없는 상태에 놓이는 정도가 아니라, 떠나려는 영혼이 입술 위에 걸터앉아 있는 상태로 남네. 이는 무엇보다 명백하고 경험으로도 알려진 사실일세.
VRAN. Lunares radij, caligine, vel fumida aliqua nube obducti, & circumuenti, nobis tum circa ipsum Lunæ corpus, tum etiam circa nubes mentiuntur multa, ac imponunt.
우라니아: 달의 광선은 어둑함이나 연기 같은 구름에 덮여 둘러싸이면, 달 자체의 몸체 둘레에서도, 구름 둘레에서도 우리에게 여러 거짓된 모습을 보여 주고 속이네.
AESCVL. In hunc fere modum, radius animalis spiritus, vel eius vibratio, melancholicis fumis, biliosis item, aut pituitosis, ceu nebulis quibusdam, excepta & remista, multas visiones, & φάσματα confingit, ac mentitur: perinde atque lunaris radius, imo vero solaris potius: pro varia vtriusque (corporis, inquam, & nubis) natura.
아이스쿨라피우스: 거의 이와 마찬가지로 동물 정기의 광선, 곧 그 방사는 흑담즙에서 생긴 김이나 황담즙 또는 점액에서 생긴 김에 마치 안개에 감싸이듯 붙잡혀 섞이면, 수많은 환영과 허깨비, 곧 파스마타(φάσματα)를 꾸며 내어 거짓으로 보여 주네. 달의 광선, 아니 오히려 태양의 광선처럼 말일세. 두 가지, 곧 몸체와 구름의 서로 다른 성질에 따라서 그렇네.
VRAN. Hæc non admodum improbo. Sed heus tu? Luna sui luminis originem & incrementa, a Sole, tanquam ab inextinguibili lucerna mutuatur: vt vniuersum terrarum orbem, die, nocteque illustret. Cui rei, Aesculapi, simile aliquid mihi (obsecro) demonstra in humano corpore.
우라니아: 그 설명에 크게 반대하지는 않네. 하지만 이것은 어떻겠는가? 달은 꺼지지 않는 등불과 같은 태양에게서 자기 빛의 근원과 증가분을 빌려, 밤낮으로 온 땅을 비추네. 아이스쿨라피우스여, 부디 인간의 몸에서도 이와 비슷한 것을 보여 주게.
AESC. Dictum spiritum animalem tibi ostendo: qui Platoni, & Galeno meo, in cerebro Lunæ inauthorato residet. Nam a vitali elaborato (cui sedes in corde) sua originem, & incrementa mutuatur: vt dies ac noctes corpus illustret, moueat ac vegetet.
아이스쿨라피우스: 앞서 말한 동물 정기를 보여 주겠네. 플라톤과 나의 갈레노스에 따르면, 그것은 달에 배속된 뇌에 자리 잡고 있네. 심장을 거처로 하는 생명 정기로부터 만들어지며, 거기에서 자기의 기원과 증가분을 빌려 밤낮으로 몸을 비추고 움직이며 생기를 주네.
VRAN. Id vnum hic restat, tametsi repetitum: Lunare lumen & spiraculum, suas a Sole alternationes, ac reparationes mendicat. Vnde Σελήνη (quæ Latinis est Luna) a Græcis, vt arbitror, nomen accepit, quod σέλας, id est, splendorem, ἄνω desuper, nimirum a Sole accipiat.
우라니아: 이미 되풀이한 이야기이기는 하지만, 여기에 한 가지가 남네. 달의 빛과 숨결은 번갈아 변하고 다시 채워지는 것을 태양에게 구걸하네. 그래서 그리스인들이 라틴어의 루나(Luna), 곧 달을 셀레네(Σελήνη)라고 이름 붙였다고 나는 생각하네. 셀라스(σέλας), 곧 광채를 아노(ἄνω), 곧 위에서, 다시 말해 태양에게서 받기 때문일세.
AESCVL. Obtundis simul & offendis, Vrania, eandem cantilenam toties canens. Semel atque iterum exposui vnum animalem spiritum, Lunæ in parte mancipatum, corde Solem præ se ferente, lucis suæ, quæ est veluti lunaris quidam splendor, reparationem, & deperditæ, dissipatæque substantiæ instaurationem accipere. Quod vt facilius intelligas, hunc in modum demonstro. Vitalis spiritus qui in corde sua sibi fixit tentoria, per maiorem arteriam sursum in carotides tantisper contendit, dum in contextum cerebri admirabilem, seu reticularem plexum permeet: vbi multis flexibus, labyrinthum dicas, varie implicatus, & cancellatis fibris irretitus, hæret, cunctaturque, donec elaborationem quandam acceperit. Hinc rursum in choroidem texturam perreptat: vbi exhausto per nares tenuiore aere, nonnihil illius sui ingenij vi cerebri ambientis, in animalem spiritum plene commutatur: qui ex contextu deinde refluens, totos cerebri ventriculos ad futuros vsus implet. Ex quo facile colligis, illum a vitali, perinde atque Lunæ lumen a Sole manare.
아이스쿨라피우스: 우라니아, 같은 노래를 그렇게 자꾸 부르니 귀가 따갑고 거슬리는군. 달의 영역에 배속된 동물 정기는 태양을 나타내는 심장에게서 자기 빛의 회복과 잃고 흩어져 버린 실체의 보충을 받는다고 한두 번 설명했네. 그 빛은 달의 어떤 광채와 같네. 더 쉽게 이해하도록 다음과 같이 보여 주겠네. 심장에 자신의 천막을 친 생명 정기는 큰 동맥을 따라 위로 경동맥에 올라가, 뇌의 기묘한 조직, 곧 그물 모양의 얼기 속으로 스며들 때까지 나아가네. 그곳에서 미로라고 해도 좋을 수많은 굴곡에 이리저리 얽히고 격자 모양 섬유에 걸려 머무르며, 어떤 가공을 받을 때까지 지체하네. 거기에서 다시 맥락막 조직으로 기어 들어가네. 그곳에서는 코를 통해 들이마신 더 미세한 공기와, 주위를 둘러싼 뇌의 특유한 성질의 힘을 얼마간 받아, 완전히 동물 정기로 바뀌네. 이 정기는 그 조직에서 다시 흘러나와 나중에 쓰이도록 뇌의 모든 뇌실을 채우네. 이로써 동물 정기가 생명 정기에서 흘러나온다는 것을 쉽게 알 수 있네. 달의 빛이 태양에게서 나오는 것과 마찬가지일세.
VRAN. Patieris & hoc postremum tibi, o diuine Aesculapi, isto colloquio proponi. Crescente & inualescente lunari radio ac lumine, crescunt & inualescunt aquarum motus, corporum humiditates, & ossium medullæ.
우라니아: 오, 신성한 아이스쿨라피우스여, 이번 대화에서 마지막으로 이것을 묻는 것도 허락해 주게. 달의 광선과 빛이 커지고 강해지면, 물의 움직임과 몸의 습기와 뼛속 골수도 늘어나고 강해지네.
AESCVL. Ita crescente inualescenteque animali spiritu, cum corporum, tum ingeniorum motus & actiones crescunt ac inualescunt. Sed hæc leuiora sunt Vrania, quam a me demonstrari debeant, & a te proponi. Quare si deinceps quid habes grauius deprome, & nouum colloquium institue.
아이스쿨라피우스: 마찬가지로 동물 정기가 늘어나고 강해지면, 몸의 운동과 작용뿐 아니라 정신의 운동과 작용도 늘어나고 강해지네. 하지만 우라니아, 이런 것은 내가 설명하고 자네가 제시해야 할 만큼 무게 있는 문제가 아니네. 그러니 이제 더 중요한 것이 있다면 내놓아 새 대화를 시작하게.
Lunæ corpus absque solaribus radiis est inutile.
달의 몸체는 태양 광선이 없으면 쓸모가 없다.
Humanum corpus absque animali spiritu & radiatione eius est inutile.
인간의 몸은 동물 정기와 그 방사가 없으면 쓸모가 없다.
Luna a Sole suum lumen gratis foeneratum, gratis deorsum refundit.
달은 태양에게서 거저 빌린 자기 빛을 아래로 거저 쏟아 보낸다.
Animalis spiritus a vitali suum lumen gratis foeneratum, gratis deorsum refundit.
동물 정기는 생명 정기에게서 거저 빌린 자기 빛을 아래로 거저 쏟아 보낸다.
Lunaris radius absque solari vigere & esse non potest.
달의 광선은 태양의 광선이 없으면 활력을 지니거나 존재할 수 없다.
Animalis spiritus absque vitali vigere & esse non potest.
동물 정기는 생명 정기가 없으면 활력을 지니거나 존재할 수 없다.
Lunaris radius variis nubibus remistus, varia mentitur ac effingit.
달의 광선은 여러 구름에 섞여 갖가지 거짓된 모습을 보여 주고 만들어 낸다.
Animalis spiritus vibratio variis corporis fumis remista, varia, &c.
동물 정기의 방사도 몸의 여러 김에 섞여 갖가지 모습을 만들어 낸다. 그 밖의 내용은 본문과 같다.
Lunaris radius & se & sua incrementa solari radio debet.
달의 광선은 자기 자신과 자기의 증가분을 태양의 광선에 빚지고 있다.
Animalis spiritus & se & sua incrementa vitali debet.
동물 정기는 자기 자신과 자기의 증가분을 생명 정기에 빚지고 있다.
Lunaris radius & spiritus a solari pendet.
달의 광선과 정기는 태양의 것에 의존한다.
Animalis spiritus cum sua radiatione a vitali pendet.
동물 정기는 그 방사와 더불어 생명 정기에 의존한다.
Crescente lunari radio, crescunt aquarum motus.
달의 광선이 커지면 물의 움직임도 커진다.
Crescente spiritu animali, crescunt corporum & animorum motus.
동물 정기가 늘어나면 몸과 정신의 운동도 커진다.