PDF74

VRAN. Prospice tibi, Aesculapi, nam graue nescio quid ac difficile tibi propono. Siquando salutari Phoebi calore, & lumine, quae duo simul sunt, inferiora priuari contingit (quemadmodum fit per illius labores) aut ipsum Solem quouis alio modo affici, vniuersam mundi machinam, atque adeo terram ipsam in sympathiam venire, & hinc detrimenta suis rebus male metuere, philosophiae elementario cuique notissimum esse arbitror, nedum tibi, in rebus coeli & totius naturae exercitatissimo. Cui rei, quid dabis in humano corpore simile?

우라니아: 마음을 단단히 먹게, 아이스쿨라피우스. 꽤 중대하고 어려운 문제를 자네에게 내놓으려 하네. 아래 세계의 것들이 포이보스의 이로운 열과 빛, 함께 있는 이 두 가지를 빼앗기는 일이 생기거나, 이를테면 그가 일식을 겪을 때처럼 말일세, 태양 자체가 다른 어떤 방식으로든 영향을 받으면 세계의 전체 구조, 더 나아가 땅 자체도 함께 감응하여 제 사물들이 손상을 입을까 크게 두려워하게 되네. 이것은 철학의 초보자라면 누구나 잘 아는 일이라고 생각하네. 하늘과 온 자연의 사정에 아주 익숙한 자네야 말할 것도 없지. 인체에서는 이와 비슷한 무엇을 제시하겠나?

PDF74–75

AESCVL. Iam centies memoratum cor, Vrania, quod equidem insignem laborem si sustinuerit, aut parte aliqua vnionis suae solutionem acceperit (nisi fortasse in cono, & turbinato eius mucrone infra laeuam papillam, qua parte basi est paulo carnosius) vel alio quouis modo affectum fuerit, & de sua symmetria, quasi de gradu turbatum, particulas humani domicilij omnes, imo vero ipsum domicilium totum, quantum est (quod cor actionem toti corpori, perinde atque Sol mundo vniuerso, communem habeat & necessariam) illico in sympathiam venire, condolere, trepidare, ab officio cessare, & si perseuerarit, illi tandem commori, luce meridiana clarius euadit. Nec temere, mea quidem sententia: cum post meum Hippocratem, qui non tam fallere (vt est apud Macrobium) quam falli nouit, meus itidem Galenus scribat, humani corporis operosum theatrum, ea arte esse architectatum, vt vna illius agitata particula, offensa, vel pulsata, reliquae omnes facile moueantur, & in assensum cum auxilio ex tempore accurrant. Quod facere in toto si aggreditur vnguis, corporis portio abiectissima, (si tamen inter illius partes habendum censes) si digitus, si neruulus, si interaneorum aliquod, si dens, si pilus, nihil cum toto corpore gerens commune, quid à corde, partium omnium corporis praestantissima, & vitam humanam in se claudente, fieri mihi donabis?

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 벌써 백 번이나 언급한 심장이네. 심장이 심한 고통을 겪거나 어느 부분에서든 그 결합이 끊어지는 상처를 입거나, 다만 왼쪽 젖꼭지 아래의 원뿔 모양 뾰족한 끝은 밑부분보다 살이 조금 더 두터우니 예외일지도 모르겠네, 또는 그 밖의 어떤 영향을 받아 제 균형에서 밀려나 제자리를 잃는다면 어떻게 되겠나. 인간이라는 집의 모든 작은 부분, 아니 그 집 전체가 곧바로 함께 감응하고 아파하며 떨고, 제 기능을 멈추며, 그런 상태가 계속되면 마침내 심장과 함께 죽게 된다는 사실은 한낮의 빛보다 더 명백하네. 심장의 작용은 태양의 작용이 온 세계에 그러하듯 온몸에 공통적이며 필수적이기 때문일세. 내 생각에 이것은 까닭 없는 일이 아니네. 마크로비우스의 말처럼 남을 속일 줄 알기보다 자신이 속을 줄 알았던 나의 히포크라테스에 이어, 역시 나의 갈레노스도 인체라는 정교한 극장은 다음과 같은 솜씨로 지어졌다고 썼네. 그 작은 부분 하나가 흔들리거나 손상을 입거나 타격을 받으면 나머지 모두가 쉽게 움직여, 함께 호응하며 즉시 도우러 달려온다는 것이지. 몸에서 가장 보잘것없는 부분인 손발톱도, 자네가 그것을 몸의 부분에 넣어야 한다고 생각한다면 말이지만, 몸 전체에 이런 일을 일으킬 수 있네. 손가락, 작은 신경, 내장 가운데 하나, 이, 털처럼 온몸에 공통된 작용을 하지 않는 것조차 그러하다면, 몸의 모든 부분 중 가장 뛰어나고 인간의 생명을 자기 안에 담고 있는 심장에는 어떤 일을 할 수 있다고 인정하겠나?

PDF75–76

VRAN. Quae in labris natabant, Aesculapi, dum doctissimis tuis responsionibus animum intendo, effugerunt, ac praeteruolarunt. Illud interim succurrit, quanquam fortasse prius dictum: Solis & planetarum motu, necnon pulsatione, & perpetua radiorum vibratione, rerum sublunarium vniuersitas carere non potest.

우라니아: 아이스쿨라피우스, 자네의 박식한 대답에 마음을 쏟다 보니 입술 끝에 맴돌던 말들이 달아나 날아가 버렸네. 그 대신 이런 생각이 떠오르는군. 어쩌면 앞서 말했을지도 모르지만, 달 아래의 사물 전체는 태양과 행성들의 운동, 그리고 그 맥동과 광선의 끊임없는 진동 없이는 있을 수 없네.

PDF76

AESC. Ita cordis motu, Vrania, vt iam millies est cantatum, & aspiratione eiusdem, necnon perpetua ex illo arteriarum pulsatione, humanum corpus carere non potest. In cuius rei fidem, te quasi manu adducent arteriarum interceptiones: quae aut vinculis, vt meus habet Galenus, aut aliis causis factae, quia per has cordis aspiratio prohibetur, mox animal tanquam attonitum, inutile, & mortuum, repentino lapsu reddunt, vel saltem repraesentant. Quod de experientia tibi manifestum relinquitur.

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 이미 천 번이나 되풀이했듯 인체 역시 심장의 운동과 그 숨결, 또 심장에서 비롯되는 동맥의 끊임없는 맥동 없이는 있을 수 없네. 동맥이 막히는 경우가 자네의 손을 잡아 이 사실을 확신하도록 이끌어 줄 걸세. 나의 갈레노스가 말하듯 동맥을 묶거나 다른 원인으로 막히게 하면, 그 때문에 심장의 숨결이 차단되므로 동물이 갑자기 쓰러져 곧 넋을 잃고 무력해지며 죽은 상태가 되거나, 적어도 그런 모습을 보이네. 이는 경험으로 자네에게도 명백할 걸세.

PDF76

VRA. Hoc postremum restat, Aesculapi: Sol duos habet orbes, & totidem motus à se inuicem discretos: quibus aurigantibus, tam sursum quam deorsum suos radios, & aspirationem, ad rerum modificationem dispergit, & quaquauersum fundit.

우라니아: 아이스쿨라피우스, 마지막으로 이것이 남았네. 태양에는 서로 구별되는 두 천구와 그만큼의 운동이 있네. 그것들의 인도를 받아 태양은 위로도 아래로도 제 광선과 숨결을 흩뿌리고 사방으로 쏟아 사물들을 조절하지.

PDF76–77

AESC. Cor, per systolen & diastolen, contrarios habet duos motus, Vrania, & totidem orbiculares seu capsulas à se inuicem discretas. Ex quibus insignes ramos venae arteriosae, & arteriae venosae, atque ex his propagines immensas (radios esse iudices) vndique spargit, & ad modificandam aspiratione sua vitali, rerum corporis vniuersitatem, quaquauersum fundit.

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 심장에는 수축과 이완이라는 서로 반대되는 두 운동이 있으며, 서로 구별되는 둥근 방, 곧 작은 주머니도 그만큼 있네. 거기에서 동맥성 정맥과 정맥성 동맥의 큰 가지를 내고, 다시 그 가지들에서 헤아릴 수 없이 많은 잔가지를 사방으로 뻗어 내네. 자네는 그것들을 광선이라고 여겨도 좋을 걸세. 그렇게 생명의 숨결로 몸의 사물 전체를 조절하려고 사방으로 펼치는 것이네.

Original marginalia

PDF74 left 2: Solis labores rebus terrae incommodant.

태양의 고난은 땅의 사물들에 해를 끼친다.

PDF74 left 3: Cordis labores & affectus rebus corporis summopere incommodant.

심장의 고통과 이상은 몸의 사물들에 더없이 큰 해를 끼친다.

PDF76 left 1: Solis motu & planetarum pulsatione indiget partium terrae vniuersitas.

땅의 부분 전체는 태양의 운동과 행성들의 맥동을 필요로 한다.

PDF76 left 2: Cordis motu & arteriarum pulsatione indiget partium corporis vniuersitas.

몸의 부분 전체는 심장의 운동과 동맥의 맥동을 필요로 한다.

PDF76 left 3: Sol duos habet in coelo motus & orbes.

태양에는 하늘에서 두 운동과 두 천구가 있다.

PDF76 left 4: Cor duos habet motus, & orbiculatas totidem capsulas.

심장에는 두 운동과 그만큼의 둥근 주머니가 있다.

PDF76–77 anatomical terminology: vena arteriosa; arteria venosa

‘동맥성 정맥’과 ‘정맥성 동맥’은 고대·르네상스 해부학의 명칭으로, 대체로 오늘날의 폐동맥과 폐정맥에 해당한다. 여기서는 저자의 혈관 명칭과 심장에서 가지가 퍼져 나간다는 설명을 그대로 보존했다.