PDF96

VRAN. Vtinam deus aliquis me in Platonem conuerteret, Aesculapi, vel potius Platonis scientiam & acumen mihi hodie instillaret: diceres profecto rem tibi cum foemina non esse. Vt vt se res habet, ex Ptolemaeo constat, imo vero de experientia, quod Mars calidus est: quia Soli, qui caloris est fons, propinquat: & Luna frigida, quia ab eodem distat.

우라니아: 아이스쿨라피우스, 어떤 신이 나를 플라톤으로 바꾸어 주거나, 차라리 오늘 내게 플라톤의 지식과 예리함을 불어넣어 주었으면 좋겠네. 그러면 자네가 상대하는 사람이 여성이 아니라고 분명 말할 걸세. 어쨌든 프톨레마이오스의 말로도, 아니 경험으로도, 화성이 뜨거운 것은 열의 근원인 태양에 가깝기 때문이고 달이 차가운 것은 그 태양에서 멀리 떨어져 있기 때문임이 분명하네.

PDF96

AESC. Sic hepar Marti addictum, Vrania, calidum est, quia à corde caloris promptuario non admodum distat: & cerebrum Lunae mancipatum, frigidum, quia ab eodem multum abest. Quanquam scio apud meos medicos veriores & probabiliores rerum istarum causas esse.

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 그처럼 화성에 배속된 간이 뜨거운 것은 열의 창고인 심장에서 그리 멀지 않기 때문이고, 달에 속하는 뇌가 차가운 것은 심장에서 멀리 떨어져 있기 때문이네. 물론 나의 의사들에게는 이 사정에 관해 더 참되고 더 설득력 있는 원인 설명이 있다는 것을 알고 있네.

PDF96–97

VRAN. Hic mihi quiduis potius sperandum, quam vt vincam. Age, Saturno calidior est Mars: & vicissim Marte Saturnus siccior. Adhaec, Luna Venere humidior, & Venus Luna frigidior. Atque ita de inerrantibus stellis, planetarum qualitates, & naturam resipientibus. Nam Hyades humidiores sunt, quam Sirius: & Sirius siccior ac calidior, quam Orion. Insuper Arcturus Bootis calidior, quam tota Scorpij stellatio: & ita de reliquis.

우라니아: 여기서는 내가 이기기를 바라느니 차라리 다른 무엇이든 바라는 편이 낫겠군. 자, 화성은 토성보다 뜨겁고, 반대로 토성은 화성보다 건조하네. 또 달은 금성보다 습하고, 금성은 달보다 차갑지. 행성의 성질과 본성을 닮은 항성들도 그러하네. 히아데스는 시리우스보다 습하고, 시리우스는 오리온자리보다 건조하고 뜨겁네. 더구나 목동자리의 아르크투루스는 전갈자리의 전체 별무리보다 뜨겁지. 나머지도 이와 같네.

PDF97–98

AESC. In hunc fere modum, Vrania, particulae humanum domicilium compingentes, qualitatibus & temperamento separatim variant. Nam osse siccior & frigidior est pilus: & post hunc chartilago, & quem Graeci, vt est in meo Galeno, χονδροσύνδεσμον, hoc est, chartilagineum nexum nuncupant: praeterea caro, cute est humidior ac calidior: & spinalis medulla vtraque humidior ac frigidior: rursum, cerebrum & hac & illa est multo humidius: & cerebro adeps, cui concretio contingit. Caro, sanguis, & spiritus, temperamento calido & humido praedita sunt: sed ita vt spiritus calidissimus sit, deinde sanguis, postremo caro. Quod ad instrumentariarum partium, dissimilariumue, aut compositarum (quae, vt dixi, octauae sphaerae imagines quodammodo figurant) aptare si videbitur, viam paucis aperio. Cor omnium partium humanarum calidissimum est, maxime sanguineum, & proinde humidum: proximum illi est iecur: sequitur pulmo, qui calidus est, humidus, & spumosus. Cum liene, renes calidi sunt & humidi: atque ita deinceps de reliquis.

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 거의 그와 같은 방식으로 인간이라는 집을 이루는 작은 부분들도 각각 성질과 기질이 다르네. 털은 뼈보다 건조하고 차가우며, 그다음은 연골과, 나의 갈레노스에게 나오듯 그리스인들이 콘드로신데스모스(χονδροσύνδεσμον), 곧 연골성 결합이라고 부르는 것이네. 또한 살은 피부보다 습하고 뜨거우며, 척수는 그 둘보다 습하고 차갑네. 다시 뇌는 이쪽과 저쪽보다 훨씬 습하고, 굳어지는 성질이 있는 지방은 뇌보다 더 습하네. 살과 피와 정기는 뜨겁고 습한 기질을 지니되, 정기가 가장 뜨겁고 그다음이 피이며 마지막이 살일세. 이를 도구적 부분, 곧 이질적이거나 복합적인 부분에도 적용하고 싶다면, 간단히 그 길을 열어 주겠네. 앞서 말했듯 그 부분들은 여덟째 천구의 형상들을 어느 정도 나타내지. 심장은 인체의 모든 부분 가운데 가장 뜨겁고, 피가 가장 많으므로 습하네. 그다음은 간이며, 이어지는 폐는 뜨겁고 습하며 거품 같네. 신장은 비장과 함께 뜨겁고 습하네. 나머지도 이와 같네.

Original marginalia

PDF96 left 1: In partes terrae Solis vicinia, & remotio diuersimode agit.

태양과의 가까움과 멂은 땅의 부분들에 서로 다르게 작용한다.

PDF96 left 2: In partes corporis, cordis vicinia & remotio diuersimode agit.

심장과의 가까움과 멂은 몸의 부분들에 서로 다르게 작용한다.

PDF96 left 3: Partium, seu stellarum tam simplicium quam compositarum, qualitates sunt diuersae.

단순한 것이든 복합적인 것이든 하늘의 부분들, 곧 별들의 성질은 서로 다르다.

PDF97 right: Partium corporis tam simplicium, quam compositarum, qualitates sunt diuersae.

단순한 것이든 복합적인 것이든 몸의 부분들의 성질은 서로 다르다.

PDF96 organ allocation: hepar Marti addictum

이 대목은 간을 명시적으로 화성에 배속한다. 앞서 제시된 행성·기관 대응에 맞추어 목성으로 바꾸지 않고 원문의 지정을 보존했다.

PDF97 comparative demonstratives: cerebrum & hac & illa est multo humidius

원문은 이 비교에서 두 여성형 지시어 ‘이것과 저것’을 쓴다. 번역도 특정 두 조직의 이름을 보충해 단정하지 않고 지시 관계를 보존했다.