Dialogus quintus de collatione facultatis radiorum planetarum cum humani corporis facultatibus.

제5대화: 행성 광선의 능력과 인체의 능력을 비교함

VRANIA. SVBVEREOR termaxime Aesculapi, ne nimium sciscitando tibi sim molesta. Non desinam tamen, donec silentium mihi indixeris: persuasa ingenui esse animi, cui multum debeas, plurimum debere velle. Pergam itaque res meas coeli excutere, vt propositæ harmoniæ corporis humani cum coelo rationem, qua cœptum est via, assequar. Dic itaque per Panacen & Hygieinam charissimas tuas filias, quid sibi vult, quod planetæ septem, qui mundum sensibilem dispensant, circulisque suis, & radiis illum complectuntur, si segnius solito sua obiuerint munera, vel inferiori mundo salutares suos negauerint ignes, tam certam ei prætentant internecionem, quam quæ omnium est certissima?

우라니아: 더없이 위대한 아이스쿨라피우스여, 너무 많이 물어서 자네를 귀찮게 하는 것은 아닌지 조금 두렵네. 그래도 그만 말하라고 할 때까지는 멈추지 않겠네. 많이 빚진 사람에게 더욱 많이 빚지고 싶어 하는 것이 고결한 마음이라고 믿기 때문일세. 그러니 내가 맡은 하늘의 일들을 계속 살펴보며, 처음 들어선 길을 따라 인간의 몸과 하늘 사이에 제시된 조화의 이치를 알아내겠네. 자네의 더없이 사랑스러운 딸들, 파나케와 휘기에이아를 걸고 말해 주게. 감각으로 파악되는 세계를 다스리며 자기 궤도와 광선으로 그것을 감싸는 일곱 행성이, 평소보다 게으르게 직무를 수행하거나 하계에 이로운 불을 내주지 않으면, 그 세계에 더없이 확실한 파멸을 들이대는 것은 무슨 뜻인가?

AESC. Dic, Vrania, per coelestes tuas hierarchias, quid sibi vult, quod tres facultates vitæ humanæ dispensatrices, cum his quæ naturali ancillantur, quatuor numero (quæ simul sumptæ septenarium complent, quotus est tuus planetarum ordo) si solitas suas actiones intermiserint, & spirantes hinc inde radios, rebus corporis vegetandis, sustinendis, ac modificandis sanequam necessarios negauerint, humano corpori tam certam intentant ruinam, quam quæ maxime certa est?

아이스쿨라피우스: 우라니아, 자네의 천상 위계들을 걸고 말해 보게. 인간의 생명을 다스리는 세 능력이, 자연 능력에 시중드는 네 능력과 함께, 평소의 작용을 중단하고 몸에 속한 것들을 자라게 하고 지탱하고 조절하는 데 반드시 필요한 광선을 이리저리 내뿜지 않으면, 인체에 더없이 확실한 붕괴를 들이대는 것은 무슨 뜻인가? 이 능력들은 한데 합치면 일곱이 되어, 자네가 말한 행성의 수와 같네.

VRAN. Emoriar, si quenquam audiui accuratius philosophantem. Placet paulo altius ea de re colloqui. Certum est, Aesculapi, naturali Solis facultati (quæ de proprio orbe benefica radiorum distributione per totum mundum ad rerum illius conseruationem effunditur) quatuor planetas imprimis subseruire, & auxiliares adesse. In quibus Luna primo loco recensetur, illis materiæ copiam cum succo humido suppeditans. Secundo Saturnus, succi illius retinendi facultatem desuper instillans. Tertio Iupiter, succum eum in propriam rei substantiam mutans & coquens. Postremo Mars, quæ sunt inutilia & aliena segregans, dissipans, & in ambientem aerem vel aliter exhauriens: ne si moram illic diutius fecerint, vitium adferant. Quæ sententia, ecquid tibi placet, Aesculapi?

우라니아: 이렇게 정밀하게 철학을 논하는 이를 전에 들어 본 적이 있다면 목숨을 걸겠네. 이 문제를 조금 더 깊이 이야기하고 싶군. 아이스쿨라피우스여, 태양의 자연 능력은 그 자신의 구체에서 이로운 광선을 나누어 주어 온 우주에 퍼지고 우주의 사물들을 보존하네. 특히 네 행성이 그 능력을 섬기고 돕는다는 것은 확실하네. 첫째로 꼽는 달은 그 사물들에 풍부한 질료와 촉촉한 즙을 공급하네. 둘째인 토성은 그 즙을 붙들어 두는 능력을 위에서 떨어뜨려 주네. 셋째인 목성은 그 즙을 해당 사물 자체의 실체로 바꾸고 익히네. 마지막으로 화성은 쓸모없거나 낯선 것들을 분리하고 흩어, 주위 공기 속으로 또는 다른 방식으로 배출하네. 너무 오래 머물러 손상을 일으키지 않도록 하는 것일세. 아이스쿨라피우스여, 이 견해가 마음에 드는가?

AESC. Valde, Vrania: sic naturali humanorum corporum facultati, quæ ex iecinore veluti fonte quodam, per venas ceu riuulos, omnibus corporis partibus benefica distributione alimoniam præbet, quatuor ancillæ subministrant. Attractrix imprimis facultas, quæ conuenientem cuique particulæ succum expetitum attrahere solet: quapropter materiæ copiam ex qua quæuis particula nutrienda est, suppeditat. Secundo retentrix, quæ attractum succum eousque retinet, donec alteratrix eum in naturam partis mutauerit. Tertio alteratrix siue coctrix, quæ id quod attractum est, & aliquandiu retentum, alterat, immutat, concoquit, ac parti alendæ apponit & assimilat. Postremo expultrix, quæ a coctione tam inutilia quam aliena segregat: excrementaque singula ex corporis partibus singulis pellit: ne si moram diutius ibi traxerint, putrefiant, & vitium adferant.

아이스쿨라피우스: 아주 마음에 드네, 우라니아. 마찬가지로 인간 신체의 자연 능력에도 네 시녀가 봉사하네. 자연 능력은 간을 일종의 샘으로 삼고 정맥을 시냇물처럼 이용하여 몸의 모든 부분에 이롭게 양분을 나누어 주네. 우선 끌어당기는 능력은 각 부분에 알맞고 그 부분이 필요로 하는 즙을 끌어당기네. 그리하여 각 부분이 영양을 얻는 데 필요한 질료를 풍부하게 공급하네. 둘째는 붙들어 두는 능력으로, 변화시키는 능력이 그 즙을 해당 부분의 본성으로 바꿀 때까지 끌어온 즙을 붙들어 두네. 셋째는 변화시키는 능력, 곧 익히는 능력일세. 끌어당겨져 한동안 머물러 있던 것을 변화시키고 바꾸고 소화하여, 영양을 받아야 할 부분에 붙여 주고 그 부분과 같아지게 하네. 마지막은 내보내는 능력으로, 익히는 과정에서 쓸모없는 것과 낯선 것을 분리하고 몸의 각 부분에서 저마다의 찌꺼기를 밀어내네. 그것들이 너무 오래 머물러 썩고 손상을 일으키지 않게 하려는 것일세.

VRAN. Bene equidem, Aesculapi: sed stellatorum globulorum chorus omnis, imo vero coelorum ordo vniuersus, proprio temperamento, natiuis qualitatibus, necnon mutuo consensu, se & res mundi omnes sustinens, atque (vt postea fusissime demonstrabo) quodammodo adiuuans, quid in humano corpore simile reperiet?

우라니아: 참 훌륭하네, 아이스쿨라피우스여. 그런데 별이 박힌 구체들의 합창대 전체, 아니 하늘의 온 질서는 저마다의 혼합 상태와 타고난 성질, 그리고 상호 일치를 통해 자신들과 우주의 모든 사물을 지탱하고, 뒤에서 아주 상세히 보여 주겠지만 어떤 방식으로 돕고 있네. 인간의 몸에서 무엇이 이와 비슷하겠는가?

AESC. Cum facultatibus humani corporis, & earum famulatu, partes eiusdem tam principes, quam illis succenturiatas, Vrania: quas contubernij iure, mutuas operas tradere, & opem, ceu fraternam, miro concentu & consensu de temperamentorum & qualitatum conciliatione, simul dare, & accipere quis non videt? Quotus est his qui Hippocrati nepoti meo, bonorum omnium authori, a quo nihil vnquam perperam est dictum, nec scriptum, Galeno item alumno meo incomparabili, nomina dederunt, qui non intelligat facultates, corporis & vitæ aurigas, sibi inuicem subseruire, præsto esse, & sociis auxiliis ad temperandas res hominis se mutuo iuuare? In quo si hæres, naturalem facultatem omnium primam in hanc scænam tibi produco: quam vitali materiam, pastionemque sufficere, fidem vbique faciunt mei Asclepiadæ: vti etiam animalem, vitali auxiliarem esse, dum pectus cum pulmonibus, alimenti, refrigerijque gratia, mouet, & excitat. Rursum, animali reliquas duas adesse, dum ei materiam pabulumque & spiritum transmittunt. Sic naturalem vitalis fouet, dum ei per arterias cum animalis adminiculo, aspirat. Quod etiam ad eas facultates quæ naturali ancillantur, aptare poterimus. Nam attractricem per suos villos transuersos & circulares, iuuat retentrix: & hæc rursum ab attractrice, per fibras rectas iuuatur. In summa, attractrix alteratrici seu coctrici famulatur: vt etiam retentrix & expultrix: similiter formatrici nutrix, quæ subsidiaria & quasi ministra cum auctrice illi exhibetur.

아이스쿨라피우스: 우라니아, 인체의 능력들과 그에 딸린 기능들, 그리고 몸의 주요 부분들과 그 뒤를 받치는 부분들을 들 수 있겠네. 한 몸에 함께 사는 관계에 따라 이 부분들이 서로 일을 나누고, 혼합 상태와 성질들의 화합에서 나오는 놀라운 조화와 일치로 형제 같은 도움을 동시에 주고받는다는 것을 누가 모르겠는가? 나의 후손 히포크라테스, 모든 좋은 것의 창시자이며 단 한 번도 잘못 말하거나 쓰지 않은 그 사람과, 비할 데 없는 나의 제자 갈레노스의 문하에 든 사람 가운데 누가 이를 모르겠는가? 몸과 생명의 고삐를 잡은 능력들은 서로 봉사하고 곁에서 돕고, 인간에게 속한 것들을 조절하려고 공동의 도움으로 서로를 뒷받침하네. 여기서 망설여진다면 먼저 자연 능력을 이 무대에 내세우겠네. 나의 아스클레피아다이들은 자연 능력이 생명 능력에 질료와 먹을 것을 공급한다고 어디서나 증언하네. 동물 능력 역시 영양 공급과 냉각을 위하여 가슴과 폐를 움직이고 자극하면서 생명 능력을 돕네. 반대로 다른 두 능력은 동물 능력에 질료와 양식과 정기를 전달함으로써 그것을 돕네. 또 생명 능력은 동물 능력의 도움을 받아 동맥을 통해 숨결을 보내면서 자연 능력을 보살피네. 이것은 자연 능력에 시중드는 능력들에도 적용할 수 있네. 붙들어 두는 능력은 가로 방향과 둥근 방향으로 난 자기 섬유들을 통해 끌어당기는 능력을 돕고, 다시 끌어당기는 능력의 곧은 섬유들을 통해 도움을 받네. 요컨대 끌어당기는 능력은 변화시키는 능력, 곧 익히는 능력에 봉사하며, 붙들어 두는 능력과 내보내는 능력도 그러하네. 마찬가지로 영양을 주는 능력은 형성하는 능력을 돕고, 성장시키는 능력과 함께 그 보조자이자 시녀 노릇을 하네.

VRAN. Eximius es doctor Aesculapi, & rerum corporis magister ad vnguem factus: sed age, si non fuerint in officio Luna, aut Iupiter: vel, si fortasse impediantur, vt per illorum eclipses fieri solet, non idcirco existimandum est ob id Solem ociari, aut cessare: tametsi res terræ cum illo dispensent.

우라니아: 아이스쿨라피우스여, 자네는 탁월한 스승이자 몸의 일에 흠잡을 데 없이 정통한 대가로군. 그런데 달이나 목성이 제 일을 하지 못하거나, 식이 일어날 때 흔히 그렇듯 그 작용이 방해를 받더라도, 그 때문에 태양까지 한가히 쉬거나 멈춘다고 여겨서는 안 되겠네. 달과 목성이 태양과 함께 땅의 일들을 다스린다고 해도 말일세.

AESC. Sic dum sopiuntur vel impediuntur naturalis facultas & animalis, quæ Ioui & Lunæ inauthorantur, cor vna cum vitali suo spiritu affici, cessare, & ociari (tametsi cum illo corpus agant, & eius res dispensent) credendum non est. Qua in re si dubitas, te meus facile docebit Galenus. Si animal, inquit, neque sentiendi, neque mouendi ab electione facultatem habuerit, neque nutriatur, hoc est, si sopitas facultates duas sustinuerit, animalem nimirum, & naturalem (sicuti in latentibus animalibus multis per hyemem contingit) nihilominus viuere, quod cor manserit illæsum, haud quaquam negandum est. Hæc Galenus meus, vbique sane magnus.

아이스쿨라피우스: 마찬가지로 목성과 달에 각각 배속된 자연 능력과 동물 능력이 잠들거나 방해를 받더라도, 심장이 그 생명 정기와 함께 영향을 받아 멈추고 쉰다고 믿어서는 안 되네. 이 능력들이 심장과 함께 몸을 움직이고 몸의 일들을 다스린다고 해도 그렇네. 이 점이 의심스럽다면 나의 갈레노스가 쉽게 가르쳐 줄 것일세. 그는 이렇게 말하네. ‘동물이 감각하는 능력도, 선택에 따라 움직이는 능력도 지니지 못하고 영양도 받지 못한다고 하자. 곧 두 능력, 동물 능력과 자연 능력이 잠든 상태라고 하자. 겨울에 숨어 지내는 많은 동물에게 이런 일이 일어난다. 그렇더라도 심장이 손상 없이 남아 있기 때문에 그 동물이 여전히 살아 있다는 점은 결코 부정해서는 안 된다.’ 이는 어디서나 참으로 위대한 나의 갈레노스가 한 말일세.

Original printed marginal scholia

Planetarum mundum dispensantium actio, & præsentia, rebus terræ est sanequam necessaria.

세계를 다스리는 행성들의 작용과 현존은 땅의 사물들에 실로 꼭 필요하다.

Facultatum vitam dispensantium cum his quæ illis ancillantur actio & præsentia, rebus corporis, &c.

생명을 다스리는 능력들과 그것들에 시중드는 능력들의 작용과 현존은 몸의 사물들에도 마찬가지로 필요하다. 그 밖의 내용은 본문과 같다.

Naturali Solis facultati quatuor planetæ de omnibus maxime ancillantur.

태양의 자연 능력에는 모든 행성 가운데 특히 네 행성이 시중든다.

Naturali humanorum corporum facultati quatuor ministræ maxime ancillantur.

인간 신체의 자연 능력에는 특히 네 시녀가 시중든다.

Planetæ vt etiam stellæ aliæ, se mutuo quodam modo iuuant ac temperant.

행성들과 다른 별들도 서로 어떤 방식으로 돕고 조절한다.

Facultates humani corporis vt etiam res eiusdem aliæ, se mutuo quodam modo iuuant ac temperant.

인체의 능력들과 그 밖의 신체 요소들도 서로 어떤 방식으로 돕고 조절한다.

Luna & Iupiter impediri possunt saluo Sole.

태양이 건재하더라도 달과 목성은 방해를 받을 수 있다.

Animalis facultas & naturalis sopiri possunt salua vitali.

생명 능력이 건재하더라도 동물 능력과 자연 능력은 잠들 수 있다.